Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը ձեռք է բերել Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի գլխավոր տնօրեն Սարի Ռաուտիոյի խիստ գաղտնի ծառայողական փաստաթուղթը։ Այս փաստաթուղթը թվագրված է 2026 թվականի հունիսի սկզբով և պարունակում է մանրամասն զեկույց նրա կողմից հայկական և ադրբեջանական պաշտոնյաների հետ անցկացված երկկողմ խորհրդակցությունների մասին։
Փաստաթղթում հատուկ ուշադրություն է դարձված ադրբեջանական կողմի իրական գնահատականներին, որոնք, ինչպես պարզվում է, էապես տարբերվում են Բաքվի պաշտոնական հրապարակային réտորիկայից։
Ըստ հուշագրի՝ Բաքվում տեղի ունեցած հանդիպումների ընթացքում Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը հայտարարել է, որ իր երկիրը «ազատագրել է միշտ իրեն պատկանող Ղարաբաղը», հաղթանակ է տարել հակամարտությունում և «չի պահանջում ոչինչ» Հայաստանից։ Երևանի հետ ցանկացած համագործակցություն նա ներկայացրել է որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական բարի կամքի դրսևորում։ Միաժամանակ Ռզաևը 30-ամյա հայկական «օկուպացիան» Ղարաբաղում նկարագրել է որպես Ռուսաստանի ավելի լայն ծրագրի մաս՝ հետխորհրդային տարածքում կոնֆլիկտներ ստեղծելու ուղղությամբ։
Սարի Ռաուտիոն ընդգծում է, որ ադրբեջանական ղեկավարությունը սուր քննադատության է ենթարկել Եվրոպական միության և հատկապես Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքվի գնահատմամբ՝ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն պաշտպանում են Հայաստանի գործողությունները» և այդպիսով «հետևում են մոսկովյան սցենարին»։ Եվրոպական բանաձևերը նրանք անվանել են «իրականությունը կոպտորեն խեղաթյուրող» և քարոզչական արշավի տարր։
Միևնույն ժամանակ ավելի հանգիստ և դրական երանգ էր նկատվում Ռաուտիոյի զրույցում Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա ընդգծել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական լավ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի առաջնահերթությունը, ինչպես նաև Ադրբեջանի հետաքրքրությունը ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերության զարգացման նկատմամբ, սակայն բացառապես տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում՝ առանց Եվրոպական միությանը միանալու որևէ պլանի։
Հաջիևը նաև հայտնել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինային ցուցաբերում է էական, բայց հրապարակայնորեն չգովազդվող աջակցություն՝ փոխանցելով սպասարկման մեջ գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոնից» գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսական հիմնավորվածության կասկածելիությանը) և հանձնարարելով SOCAR պետական նավթային ընկերությանը «օգնել բոլոր հնարավոր դեպքերում»։ Բացի այդ՝ Բաքուն ակտիվորեն առաջարկում է Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և պատրաստ է հանդես գալ որպես ուղղակի բանակցությունների հարթակ։
Փաստաթղթում առանձնահատուկ տեղ է հատկացված ադրբեջանական կողմի դժգոհությանը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչու՞ ԵՄ-ն չեկավ 20 տարի առաջ» — մեջբերում է Ռաուտիոն իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց կարծիքով՝ լուրջ մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո Ուկրաինա, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը պայմանավորվել է ադրբեջանական գազի մատակարարումները կրկնապատկելու մասին։
Բացի այդ, հուշագրում նշվում է, որ Ադրբեջանը կարևոր դեր է խաղում Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության թուլացման և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթից երևում է, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում փորձում է խոչընդոտել Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցմանը՝ օգտագործելով նրանց միջև տարիներ շարունակ չլուծված հակամարտություններն ու հակասությունները։
Սարի Ռաուտիոյի հուշագիրը նախատեսված է միայն Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Ամբողջական զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, կպատրաստվի հետագայում։
