Իսրայելի կառավարության կողմից Հայոց ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչումը, որը տեղի ունեցավ 2026 թվականի հունիսի 28-ին, պետք է ողջունվի։ Այս քայլը, թեև կարող է հիմնված լինել ավելի շատ դիվանագիտական հաշվարկների, քան սկզբունքի վրա, այնուամենայնիվ, կարևոր է հայ ժողովրդի համար։
Սակայն Իսրայելի պետք է գործի ավելի ակտիվ և հստակ։ Իսրայելի կառավարությունը հաճախ նշում է, որ Ադրբեջանում իր ներդրումները հսկայական հետախուզական և ռազմական դիվիդենտներ են բերել վերջին իրանական պատերազմի ժամանակ։ Սակայն Իսրայելի մտերմությունը Իլհամ Ալիևի հետ պետք է օգտագործվի ոչ միայն իրանական ռազմական նպատակների համար, այլև՝ Ադրբեջանի կողմից իրականացվող էթնիկ զտումների և մշակութային ժառանգության ոչնչացման դեմ պայքարելու համար։
Օրինակ, չկա որևէ ռազմավարական կամ տրամաբանական պատճառ, թե ինչու Ադրբեջանը պետք է ոչնչացներ Ջուլֆայի հին գերեզմանատունը։ Իսրայելը պետք է օգտագործի իր ազդեցությունը՝ նման ավերածությունների կրկնությունը կանխելու համար։
Ես կարծում եմ, որ Իսրայելի դերը կարող է լինել ոչ միայն դիտորդի, այլև ակտիվ կանխարգելիչի։ Իսրայելի տեխնոլոգիական և հետախուզական հնարավորությունները կարող են օգտագործվել՝ ոչ միայն իրանական սպառնալիքը հաղթահարելու, այլև՝ Ադրբեջանի կողմից իրականացվող մշակութային ցեղասպանությունը բացահայտելու և դրա դեմ միջազգային հանրության ուշադրությունը գրավելու համար։
Այնուամենայնիվ, դիվանագիտական կապերը չեն ենթադրում բարոյական զիջումներ կամ համակերպում շարունակական մշակութային ցեղասպանությանը։ Ռուբեն Վարդանյանի և Դավիթ Բաբայանի անհիմն ձերբակալությունները և դատական գործընթացները կարող են բավարարել ադրբեջանական արյան ծարավը, սակայն ավելի քան 1000 օր շարունակվող ռազմագերիների պահպանությունը միայն աղտոտում է Ադրբեջանի հեղինակությունը, որի նկատմամբ այն ավելի ու ավելի զգայուն է դառնում։ Իսրայելի պետք է պնդել, որ Ադրբեջանը ազատի բոլոր ռազմագերիներին՝ որպես դիվանագիտական հարաբերությունների նորմալացման պայման։
