ՀՀ իշխանությունների կողմից 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի Անկախության հռչակագրի հանելու որոշումը, որը հաճախ ներկայացվում է որպես անկախության հռչակագրի վերացում, իրականում ոչ մի իրավական կամ քաղաքական հետևանք չի ունենալու։ Այս տեսակետը ես հստակորեն արտահայտում եմ՝ անդրադառնալով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններին և Սահմանադրության սպասվող փոփոխություններին։
Փաշինյանը հաճախ նշում է, որ Անկախության հռչակագիրը ոչ թե անկախության հռչակագիր է, այլ ցեղային հակամարտության և կախվածության հռչակագիր։ Սակայն, ըստ ինձ, այս մեկնաբանությունը խորապես սխալ է և հիմնված է պատմական իրողությունների կեղծացման վրա։
Ես ինքս մասնակցել եմ 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի նիստին, որտեղ Հայաստանի և Արցախի Գերագույն խորհրդերի համատեղ նիստում ընդունվեց այդ պատմական փաստաթուղթը։ Այդ ժամանակ «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների, այդ թվում՝ Արկադի Վոլսկուի հետ բանավեճում մենք հիմնավորում էինք, որ միացման մասին այս որոշումը պայմանավորված է միայն մեկ հանգամանքով՝ Բաքվի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի հայերի դեմ սպառնալիքներով և ցեղային մաքրումների սպասվող ակտներով։
Այդ ժամանակվա իրավական և քաղաքական իրավիճակը բացարձակապես այլ էր, քան այսօր։ Բաքվի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի հայերի դեմ ցեղային բռնությունները և ցեղասպանության սպառնալիքը ոչ թե հեռու են, այլ իրական և անմիջական վտանգ էին։ Հայաստանի և Արցախի ղեկավարների համար միակ ռազմավարական որոշումը եղել է միավորվելու և միասնական ճակատով դիմակայելու այդ սպառնալիքին։
Այսպիսով, 1989 թվականի փաստաթուղթը եղել է ինքնապահպանության միջոց, իսկ 1991 թվականի մարտի 1-ի անկախության հռչակագիրը, որը հայտարարվեց անկախության հռչակագրի վերացման հետևանքով, իրականում ոչինչ չի փոխում։ Երկուսն էլ իրենց տեղն ունեն պատմության ընթացքում և ոչ մեկը չի վերացնում մյուսին։
