Իմ վերլուծության համաձայն, Ադրբեջանի կողմից ստորագրված «Ադրբեջանական մշակույթ – 2040» մշակութային հայեցակարգը, որը նախատեսված է երկու տասնամյակի համար, իրականում ծառայում է որպես երկարաժամկետ ռազմավարություն՝ ուղղված ոչ թե մշակութային զարգացմանը, այլ Արցախի հայկական մշակութային ժառանգության վերացմանը։
Այս հայեցակարգը, որը կառավարվում է Ադրբեջանի մշակույթի նախարարության կողմից, իրականացվում է երեք փուլով՝ 2026-ից մինչև 2040 թվականը։ Փաստաթղթի հիմնական դրույթներն ունեն ակնհայտ քաղաքական նպատակներ, որոնք վերաբերում են օկուպացված Արցախի տարածքին։
«Ազատագրված տարածքներում» թանգարանային քարոզչություն
Հայեցակարգի 3-րդ բաժնում, որտեղ ներկայացվում է «Ներկայիս իրավիճակի վերլուծությունը», Արցախը ներկայացվում է որպես «ազատագրված տարածք»։ Այստեղ նշվում է, որ Բաքվում բացվել են «Հայրենական պատերազմի» և «Հաղթանակի» թանգարանները, իսկ «ազատագրված տարածքներում» ստեղծվել են «Օկուպացիայի» և «Հաղթանակի» թանգարանային համալիրների հիմքերը։
Այս թանգարանների գլխավոր նպատակը հայությանը, որը դարձել է Արցախի բնիկ բնակչություն, ներկայացնել որպես «օկուպանտ», որի դեմ տարվել է «հաղթանակ»։ Նման թանգարանները նպաստելու են հայատյացության խորացմանը և, ըստ էության, խորհրդանշելու են հայկական Արցախի ոչնչացումը և հայության էթնիկ զտումները։
«Վերականգնում»՝ որպես վերացման գործիք
Հայեցակարգի 5-րդ բաժնում ներկայացված մշակութային քաղաքականության հիմնական նպատակներից մեկը «օկուպացիայից ազատագրված տարածքներում» մշակութային հաստատությունների վերականգնումն է։ Սակայն, հաշվի առնելով 2020 թվականի պատերազմից հետո Արցախի մշակութային ժառանգության վրա ադրբեջանական կողմի կատարած ագրեսիվ գործողությունները, այս «վերականգնումը» պետք է դիտարկել որպես հայկական հետքի լիակատար ջնջման, քողարկման և վերափոխման գործիք։
Այս հայեցակարգի ամենակարևոր օրինակը Շուշիում «վերականգնվող» Ղազանչեցոց տաճարն է։ Ինչպես հայտնի է, այս տաճարի վերականգնման անվան տակ հիմնահատակ ոչնչացված է Կանաչ ժամը, որը փոխարինվել է ադրբեջանական ոճով կառույցով։ Այսպիսով, «վերականգնումը» իրականացվում է ոչ թե ավանդական տեսքը վերականգնելու, այլ այն փոխարինելու նոր, ադրբեջանական ոճով կառույցով։
Այս դրույթի շրջանակում ուղղակի վտանգի տակ է հայտնվում Արցախի միջնադարյան հայկական մշակութային ժառանգությունը, այդ թվում՝ հարյուրավոր հայերեն վիմագիր արձանագրությունները, խաչքարերը և խաչային հորինվածքները։
Հնագիտական պեղումներ՝ քարոզչական նպատակներով
Հայեցակարգի 8-րդ բաժնում նախատեսվում է «ազատագրված տարածքներում» մշակութային ժառանգության պաշտպանության հետ կապված գործունեությունը։ Սակայն այս պաշտպանությունը կիրականացվի այնպիսի կերպ, որ միաժամանակ բարձրացվի միջազգային հանրության իրազեկվածությունը մշակութային ժառանգությանը հասցված վնասների վերաբերյալ և ձեռնարկվեն միջոցառումներ դրանց փոխհատուցման համար։
Այսպիսով, անտիկ և միջնադարյան հնագիտական հուշարձանների պեղումները կիրականացվեն ոչ թե գիտական, այլ քարոզչական նպատակներով՝ ադրբեջանական կողմն ելնելով իր քարոզչական շահերից։ Այս գործընթացը կամփոփվի այն պահին, երբ հայկական մշակութային ժառանգությունը կվերացվի, իսկ դրա տեղում կստեղծվի նոր, ադրբեջանական պատմությանը համապատասխանող մշակութային միջավայր։
